Araştırmalarda kanserli hastaların %47’sinin bir psikiyatrik bozukluk geliştirdiği bildirilmiştir.
Bulgular, %13’ü şiddetli depresyon, %68’i depresif uyum bozukluğu, %8’i organik mental bozukluk, %8’i kişilik bozukluğu, %4’ünün kaygı bozukluğu yaşadığı şeklindedir.
Hayata karşı ilgi kaybı, uykusuzluk, sıkıntı, öfkelilik, ölme isteği, intihar düşünceleri gibi şikayetleri içeren Major Depresif Bozukluk kanser hastalarında %20-25 varan sıklıkla görülebilmektedir.
Radyoterapi alan hastalarda depresyonun sıklığı %81 gibi yüksek bir orana ulaşmaktadır. %38’i şiddetli depresyon, %43’ü depresif uyum bozukluğu olmaktadır.
Araştırmalar kanserin bulunduğu yere ve türüne göre depresyon sıklığının değiştiğini göstermektedir. Orofarengeal kanserlerde %22-57, pankreas kanserlerinde %33-50, meme kanserlerinde %1.5, akciğer kanserlerinde %11-44 oranında depresyona rastlanmıştır. |
|
Deliriyum kanserli hastalarda, özellikle terminal dönem hastalarında çok sık görülen, sıklıkla gözden kaçan bir durumdur. Bir çalışmada hastaların %46.9’unda delirium geliştiği, bunların sadece %43’ünün teşhis edilebildiği gözlenmiştir. Delirium tedavi edilmediği takdirde kalıcı unutkanlık, dikkat azlığı, konsantrasyon güçlüğü gibi kognitif belirtilere sebep olmaktadır. |
Kanserli Hastalarda İki Tür Psikolojik Destek Programı Uygulanmaktadır
Kanserde Psikiyatrik Destek Programı
Kanser ve Psikiyatrik Bozukluklar
Kanser biyolojik dengeyi bozduğu kadar psikososyal dengeyi de bozmaktadır. Hastalığın tıbbi komplikasyonları, ilaçlara bağlı yan etkileri bunlarla nasıl mücadele edileceğine yönelik tedavi protokollerinin geliştirilmesine yol açmaktadır. Kanserlerin belki de en yaygın komplikasyonları psikososyal alanda oluşmaktadır. Psikososyal komplikasyonlar hem kanserli hücrelerin salgıladığı sitokinlere ve toksik maddelere hem de hastalığın yarattığı psikolojik tabloya bağlı olarak gelişmektedir.
2-Kanser Hastalarına Psikolojik Destek Programı
A. Ölçme ve Değerlendirme
Kanser teşhisi konan hastalarda rutin psikiyatrik değerlendirmenin yapılması hastada gelişme riski olan psikiyatrik bozukluğun önceden tesbitine ve erken müdahale edilmesine fırsat verir. O yüzden psikiyatrik ölçümlerin yapılması hasta için önemlidir.
B. Uzman Hekim Değerlendirmesi
Sonuçları değerlendiren psikiyatr, puanlar yüksekse klinik kanaatini de kullanarak gerekli ilaç tedavisini ve terapi programını düzenlemektedir.
- Depresyon Tedavisi: Antidepresan tedavi immün sistemi desteklemekte ve dolaylı olarak kanserin iyileşmesine katkıda bulunmaktadır.
- Ağrı Tedavisi: Antidepresanlar serotonin etkinliğini arttırdıklarından ağrı üzerinde etkili olmaktadırlar. Bu nedenle ağrısı olan hastalarda analjeziklerin yanında antidepresan tedavi verilebilmektedir.
- Korku ve kaygıların Tedavisi: Kaygı bozukluğu, korku ve panik atakları gelişen hastalarda ilaç ve psikoterapi programı yardımcı olmaktadır.
- Deliriyum Tedavisi: Kanser operasyonlarından sonra, kemoterapi ve radyoterapiler esnasında, terminal dönem kanserlerde sık görülen deliryum tedavisinde antipsikotik ilaçlar etkili olmaktadır.
C. Kanser Hastaları için Psikolojik Destek Programı
Amaçlar
♣Ortaya çıkan psikolojik etkileri tanımlamak ve hastaların bu etkilerle başa çıkma mekanizmaları üzerinde çalışmaktır.
♣Kanser tanısı, türüne bağlı olmaksızın bireyin psikolojisini olumsuz etkilemekte ve gelişen tedavi yöntemlerine rağmen ölümü çağrıştırmaktadır. Kanser tanısıyla birlikte etkilenen yaşam kalitesi düşünüldüğünde, hastalığı biyopsikososyal bir olay olarak ele almak önem kazanmaktadır.
♣Kanser tanısı kadar tedavi sürecine uyum sağlayabilmek ve gerekli yaşamsal değişiklikleri sağlayabilmek hastalar kadar, hasta yakınları için önem taşır. Bu noktada, bireyin uyum kapasitesini arttıracak psikolojik ve fizyolojik etmenler üzerinde durmak bu psikolojik destek programının amaçlarındandır.
Program İçeriği
» Eğitim Grupları
Her hafta düzenlenmesi planlanan grup çalışmalarında her hafta farklı bir grup çalışması düzenlenir. Grup çalışması sürecinde kanser tanısının yarattığı etkiler kadar, bireysel başa çıkma mekanizmaları da paylaşılır. Temel hedef, bireylerin başa çıkma mekanizmaları ve tedaviye uyum potansiyellerini arttırmaktır. Grup çalışması süresince, “Yakınlarıma nasıl destek olabilirim, çocuklarımla nasıl paylaşabilirim? Ebeveynlerimle nasıl paylaşabilirim? Nasıl paylaşmalıyım, kimlerle paylaşmalıyım” gibi sorulara cevap aranır. Kadınlara, erkeklere, çocuklara, ergenlere ve onların yakınlarına özel kanser gruplarının oluşturulması ve bu grupların her hafta dönüşümlü olarak toplanması hedeflenir. Her grup çalışmasında rahatlama egzersizleri yapılır.
»Bireysel Çalışmalar
Her birey kanser gibi yaşam kalitesini etkileyen bir hastalıkla karşılaştığında psikolojik ve fizyolojik olarak benzer problemler yaşar. Dolayısıyla, kanser tanısı nedeniyle tedavi gören birey ve yakınlarına verilecek psikolojik desteğin temel hedefi, yaşanan psikolojik zorlukları “psikolojik bir rahatsızlık” çerçevesinden değil, hastalığın getirdiği “durumsal bir problem” olarak ele alınmasını sağlamaktır. |
